Tranh khắc kính Vinhcoba ra đời từ những năm 1990
Ở Việt Nam thời đó còn rất nghèo. Sau năm 1975 – kết thúc chiến tranh giải phóng miền Nam – đất nước bước vào giai đoạn thuần nông, lạc hậu, kiệt quệ sau các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, rồi lại tiếp tục căng mình trong xung đột biên giới.
Hà Nội khi ấy còn nhỏ bé, diện tích chỉ bằng một phần rất nhỏ so với hiện nay, vẫn giữ nguyên năm cửa ô như thời Pháp thuộc. Ra khỏi cửa ô là đồng ruộng, làng mạc. Ngành công nghiệp còn yếu ớt, công nghệ, vật tư, hóa chất thiết yếu đều phải nhập từ nước ngoài.
Thu nhập quốc dân rất thấp, nền kinh tế mang nặng tính bao cấp, sản xuất manh mún, phần lớn người dân vẫn tự sản tự tiêu. Trang phục chủ yếu là vải thô, lụa với các màu đen, xanh, trắng. Đi lại chủ yếu bằng đi bộ, nhà khá giả mới có xe đạp. Ngoài những dãy phố cũ từ thời Pháp, phần lớn nhà ở là nhà tranh, vách đất.
Những hình ảnh đó phản ánh rõ sự nghèo nàn, lạc hậu của thời kỳ hậu chiến. Nhưng cũng chính trong hoàn cảnh gian khó ấy, người Việt đã thể hiện một ý chí vươn lên mạnh mẽ. Vì mưu sinh, con người được tôi luyện ý chí sắt đá, không chịu lùi bước trước khó khăn. Trong gian khó, sáng kiến và sáng tạo nảy sinh. Vinhcoba cũng hòa mình vào dòng chảy đó.
Khởi nguồn: từ chế tạo đá mài kính
Năm 1990, trước yêu cầu của cuộc sống, Vinhcoba quyết tâm bằng mọi giá phải mài được hoa văn trên kính.
Ông đã tự làm khuôn sắt, mua hạt mài, cao lanh, đất sét, thủy tinh lỏng để đóng đá mài (tương tự như đóng gạch xỉ than). Sau đó, ông gọi hai người thợ cũ đến hỗ trợ xây lò, đóng bao nung như bao đốt gốm.
Chuyến lò đầu tiên thành công ngoài mong đợi: cho ra đời 20 viên đá mài kính kích thước phi 150 x 20 x 32 mm.
Cũng trong thời gian đó, Vinhcoba đi thu gom sắt vụn, mua đủ vật tư để thuê thợ hàn chế tạo một chiếc máy mài hai đầu đá do chính ông thiết kế.
Chỉ sau vài ngày luyện tập, ông đã tạo ra được các hoa văn như: hoa đồng tiền, hoa cúc, hoa hồng, giàn nho… trên các tấm kính tủ ly và gương tủ đứng.
Quan sát quá trình làm việc của mình, ông hệ thống lại thành các công thức đơn giản để truyền nghề. Các đường mài 3D thực chất là quỹ tích của hai cạnh và đỉnh viên đá (nguyên lý D = O – I).
Chỉ sau hai tuần, đội thợ gồm 5 người đã có thể tự làm được sản phẩm và rất yêu nghề.
Hình thành kỹ thuật tranh khắc kính
Với các thủ pháp như mài gầm, mài di và phun cát, Vinhcoba bắt đầu tạo ra các hình ảnh đồ họa trên kính theo ý muốn.
Ban đầu, tranh kính có kích thước lớn nhất khoảng 800 x 2000 x 8 mm. Sau khi chế tạo được súng phun cát cầm tay, việc thực hiện tranh kính khổ lớn trở nên thuận lợi hơn.
Thời kỳ đầu, do chưa có đề can, việc tạo mẫu gặp nhiều khó khăn. Các mẫu tranh được khắc lên:
• Tấm nhựa mica mua ở Hàng Mã,
• Phim chụp X-quang cũ,
• Thậm chí cả giấy dầu lợp nhà.
Sau khi phun cát, tranh được mài lại bằng dụng cụ cầm tay để xóa vết ghép khuôn. Toàn bộ đá mài đều do Vinhcoba tự chế với nhiều kích thước và hình dạng khác nhau. Sau công đoạn mài, tranh lại được đưa vào phun cát để hoàn thiện bề mặt.
Bước tiến về vật liệu và công nghệ
Đến năm 1993, một người bạn tại số 6 Hàng Mành bắt đầu nhập đề can từ Hàn Quốc về Việt Nam. Vinhcoba nhanh chóng tiếp cận và ứng dụng.
Ông chế tạo dao cắt đề can bằng bút điện mài nhọn đầu, tạo ra những đường cắt sắc sảo, rõ nét. Những mẫu tranh có tính đối xứng như “gương thiên thần”, “dẻ quạt Tây Ban Nha”… được thiết kế bằng cách vẽ, cắt mẫu, ghép và lật qua trục đối xứng trước khi trổ nét.
Năm 1994, máy tính bắt đầu phổ biến tại Việt Nam. Vinhcoba quyết định đầu tư một bộ máy với giá 13.500.000 đồng – một khoản rất lớn lúc bấy giờ. Ông tự học đồ họa để thiết kế mẫu trên máy tính, đưa sản phẩm tranh kính và gương lên một tầm chuyên nghiệp mới.
Tuy nhiên, việc cắt đề can vẫn phải thuê bên ngoài, tại nhà hàng Đông Phong (Nguyễn Thái Học).
Đến năm 1996, Vinhcoba đầu tư máy cắt đề can của Nhật (Roland CX-24) với giá 33.000.000 đồng, chính thức làm chủ khâu này.
Phát triển màu sắc và ngôn ngữ hội họa
Ban đầu, màu sắc được pha từ sơn tự chế, thậm chí dùng cả sơn móng tay.
Năm 1993, thông qua một người bạn Hàn Quốc, Vinhcoba nhập được sơn kính chuyên dụng. Nhờ đó, việc thể hiện tranh kính trở nên dễ dàng và đẹp hơn.
Từ đây, ông bắt đầu chinh phục nhiều dòng tranh:
• tranh Đông Hồ, tranh Hàng Chiếu,
• tranh thủy mặc Trung Quốc,
• tranh trừu tượng, tranh phục hưng,
• tranh truyền thần…
Gần như mọi dòng tranh đều có thể được thể hiện trên kính. Mặc dù chưa có đối thủ cạnh tranh, nhưng niềm đam mê vẫn thôi thúc ông tiếp tục sáng tạo một dòng tranh mới cho đất nước.
Thị trường và những dấu ấn ban đầu
Vinhcoba mở đại lý bán tranh đầu tiên tại số 294 Đường Láng. Anh Thanh – một người yêu tranh kính – làm chủ đại lý. Sau hai năm, anh không may qua đời. Vợ anh, chị Huệ, đã giữ lại toàn bộ tranh kính như một kỷ niệm, không bán ra thị trường.
Thời điểm đó, tranh kính là sản phẩm xa xỉ, ít người có điều kiện sở hữu. Xây dựng chưa phát triển, cả Hà Nội chỉ có một khu nhà cao khoảng 10 tầng, chưa có biệt thự, villa như ngày nay.
Vì vậy, mỗi khách hàng mua tranh, Vinhcoba đều nhớ rất rõ.
Ứng dụng vào đời sống – sự bùng nổ của gương nghệ thuật
Để đưa tranh kính vào đời sống, Vinhcoba phát triển các dòng sản phẩm:
• Gương trang trí,
• Gương phòng tắm,
• Gương chống mốc, chống ố,
• Gương chống mờ hơi nước,
• Gương đính hạt, gương mài gầm, mài di…
Khách hàng cần đặt gương ở đâu, ông thiết kế theo đúng không gian đó.
Thị trường gương kính Vinhcoba nhanh chóng trở thành một hiện tượng tại Việt Nam.
Trong những lúc thăng hoa, ông đã sáng tác bài hát “Gương Coba” với giai điệu ấn tượng:
Coba tình đời, Coba tình người…
Một ứng dụng đặc biệt khác là bảng kính nghệ thuật chống bám bụi, được sử dụng trong các trường đại học và trung học chuyên nghiệp.
Di sản trước năm 2003
Trong giai đoạn này, Vinhcoba đã thiết kế và lưu giữ hơn 500 mẫu tranh kính các loại – một con số rất có ý nghĩa trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn.
Ông từng nói vui với bạn bè:
“Tôi có hơn 500 mẫu, anh cứ từ từ mà học…”
Công việc làm kính nghệ thuật mang theo hàng ngàn câu chuyện – vui có, buồn có – có thể kể mãi không hết.
Hành trình tranh khắc kính Vinhcoba trước năm 2003 tạm khép lại tại đây.
Viết bình luận: